ابو القاسم سلطانى

484

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

قدما جنس Juniperus را عرعر ناميده‌اند امروزه اين نام به Altissima ( Mill . ) swingle ailanthus كه اصل آن از چين و ژاپن مىباشد و به ايران وارد شده است عرعر مىنامند ( مراجعه شود به كد 209 همين مجموعه ) . از جنس Juniperus ميوه سه‌گونه J . communis L . ( عرعر صغير ) ، J . oxycedrus L . ( عرعر كبير ) و J . Sabina L . ( ابهل ) در طب سنتى مورد مصرف درمانى داشته است و چون شكل ظاهرى هر دو گياه اول به يكديگر شباهت دارند و خواص درمانى آنها نيز يكسان است ديوسكوريد آنها را ذيل Arkeuthos و پزشكان ديگر ذيل عرعر آورده‌اند و چون ميوه گونه اول ( گياه مورد بحث ) به اندازه نخود و كوچكتر مىباشد به نام صغير ( كوچك ) و گونه دوم J . oxycedrus را كه ميوه آن بزرگتر و به اندازه فندق است عرعر كبير يا عرعر بزرگ ناميده‌اند . عرعر صغير درختچه‌اى است هميشه سبز با نام پارسى " سرو كوهى " به ارتفاع متوسط 6 متر از خانواده Cupressa ceae ، ساقه به قطر تا 30 سانتىمتر ، شاخه‌ها متعدد ، قهوه‌اىرنگ ، برگ‌ها چرمى ، سوزنى شكل ، نوك‌تيز به رنگ سبز مايل به آبى . در روى برگ نوارى به رنگ روشن به موازات طول برگ و پشت برگ يك رگه سفيد مشاهده مىشود ، درختچه 2 پايه است و اندام‌هاى توليد مثل بر روى پايه‌هاى مجزا و به صورت شاتون‌هاى منفرد در محور ساقه ظاهر مىشوند . شاتون‌هاى نر كوچك ، بيضوى با فلس‌هاى متعدد و شاتون‌هاى ماده كوچك و به رنگ سبز ، ميوه سته و در اواخر سال اول تشكيل مىشوند . ميوه‌هاى نارس به رنگ سبز مايل به آبى هستند و در سال بعد پس از رسيدن رنگ آنها آبى يا بنفش مايل به سياه مىشود . ميوه‌هاى رسيده به اندازه نخود به قطر 7 ميلىمتر و از سه براكته ضخيم و به هم پيوسته تشكيل شده‌اند سطح خارجى ميوه را يك قشر نازك مومى سفيدرنگ پوشانده است . ميوه معطر ، تلخ‌مزه ، كمى شيرين و محتنوى سه دانه سخت و زاويه‌دار است . پراكندگى : سرتاسر اروپا ، شمال امريكا ، كانادا ، سيبرى ، اسكانديناوى ، شمال آسيا تا ارتفاعات 2500 متر جنگل‌ها به طور خودرو وجود دارد . در يوگسلاوى ، ايتاليا ، آلبانى كشت مىشود . در ايران در جنگل‌هاى شمال ، آذربايجان ، جنگل قره‌داغ و حسن بگلو مىرويد از اين درختچه دو زير گونه Subsp communis riedle و Subsp nana sym كه مترادف آن Subsp hemisphaerica ( Presl ) Nyman ( به نام لمبير ) در مازندران ، دره تالار ، دره هراز ، گدوك به‌طور خودرو وجود دارد . تاريخچه و موارد مصرف آن در طب سنتى : نام جنس از واژه لاتين Juneprus به معناى تند و تيز و معطر گرفته شده است . شناخت و استفاده از جنس Juniperus به 1550 سال قبل از ميلاد مىرسد در شماره 16 پاپيروس هيرست و شماره‌هاى 138 و 154 پاپيروس برلين كه در زمان اتوتيس اولين فرعون مصر نوشته شده مورد استفاده عرعر در موارد